Jedną z moich ulubionych nagród w całej długiej historii plebiscytów jest trofeum dla "Człowieka Roku", wręczane przez Forum Ekonomiczne, najpierw w Krynicy, gdzie przez kilkanaście lat odbywały się kolejne gale, a następnie w Karpaczu, dokąd przeniósł się największy polski biznes. Uwielbiam te nagrody za ich niewymowną, dobitną i naprawdę rzadko spotykaną szczerość. W świecie pełnym pozy, w świecie pełnym aktorskiej przesady, zarówno w prawieniu nieprawdziwych komplementów, jak i krytykowaniu jakichś wyimaginowanych wad, Krynica czy tam Karpacz to niemal destylat ze szczerości, 98-procentowa mikstura z czystych intencji.
Zasady są proste: rządzi lewica, to nagrodę wygrywa Aleksander Kwaśniewski (2000). Rządzi Platforma Obywatelska, to nagrodę zgarniają Donald Tusk (2007), Bronisław Komorowski (2011) czy Janusz Lewandowski (2013). Władzę przejmuje Prawo i Sprawiedliwość? Wśród laureatów nagle przybywa polityków z tej strony politycznego sporu - w 2014 roku nagrodzony zostaje Jarosław Kaczyński, potem biznes docenia Beatę Szydło, Mateusza Morawieckiego czy Daniela Obajtka. Znowu zmiana władzy? Wygrywają Władysław Kosiniak-Kamysz, Krzysztof Gawkowski a ostatnio Dariusz Klimczak.
Ja wiem - jednym z założeń forum, może nawet kamieniem węgielnym pod jego organizację, jest tworzenie korzystnego klimatu do współpracy biznesu, firm, organizacji pozarządowych i instytucji naukowych ze światem małej i dużej polityki. A cóż jest lepszym podglebiem do wzajemnej współpracy, niż nagroda Człowieka Roku dla kogoś, kto faktycznie ma sporo do powiedzenia w układance parlamentarnej. Że czasem wygląda to dość komicznie, gdy niemalże rok po roku nagrody odbierają osoby o skrajnie różnych poglądach, w tym poglądach ekonomicznych? Niech ktoś powie właścicielom największych polskich firm, że wyglądają komicznie, śmiało, proszę tylko wziąć ze sobą pawęż, by nie nadziać się na ostrą i bolesną ripostę: "a co mnie obchodzi twoje zdanie, plebejuszu".
Natomiast przy całym komizmie sytuacji - po pierwsze rozumiem przyczyny takiego stanu rzeczy, po drugie uważam całą imprezę za bardzo przydatną, a wreszcie po trzecie - jeśli ktoś nie ma czasu na codziennie przeglądanie tysięcy stron internetowych w poszukiwaniu w miarę obiektywnych treści z dziedziny polityki, wystarczy, że sprawdzi se obecnego Człowieka Roku wg Forum Ekonomicznego i już wie większość potrzebnych informacji, a może nawet zaryzykuję: wie wszystko, co konieczne.
Ostatnio natrafiłem na podobną analizę dotyczącą amerykańskiego biznesu w kontekście niedawnych wyborów uzupełniających. Analityk zza wielkiej wody, niestety nie pamiętam już jego personaliów, wskazywał, że w czasie rządów Donalda Trumpa nawet Mark Zuckerberg zaczął wyglądać dość zwyczajnie - firmy skończyły z dość nachalną promocją różnego rodzaju mniejszości, a wróciły do "starego, dobrego" szczucia cycem. Dalszy ciąg analizy - oczywiście proszę pamiętać, dość żartobliwej - zwracał uwagę na gorączkowe poszukiwania ukrytych gdzieś głęboko w magazynach tęczowych flag i ściąganie z urlopów menedżerów ds. równości i komunikacji włączającej. Firmy bowiem robią, który to już raz w historii, zwrot przez rufę i za moment zamiast Sydney Sweeney znów gwiazdą stanie się Megan Rapinoe.
To wszystko drastyczne uproszczenia, świat tak nie wygląda, to dużo większe procesy niż ustawianie się biznesu frontem do obecnie rządzących, nie mam złudzeń, to byłoby zbyt proste, gdyby wszystko oceniać wyłącznie poprzez doszukiwanie się "dopasowań" największych firm do największej polityki. Ale przypominam, ta sama nagroda, Donald Tusk, Aleksander Kwaśniewski, Jarosław Kaczyński, Daniel Obajtek. PRZYPOMINAM!
Czemu o tym wspominam? Ano dlatego, że rzuciła mi się w oczy fotografia z konferencji prasowej na zgrupowaniu reprezentacji Polski, podczas której na pytania dziennikarzy odpowiadali Robert Lewandowski oraz Jan Urban. Przed nimi plansza Lancerto z ramką Fakro, oczywiście paczka kabanosów Tarczyński, napój 4move, sporo reklam STS oraz Lidla, do tego Nike.
Tyle.
Można dodać pewnie jeszcze Kuchnię Vikinga, Carshare, natomiast to już naprawdę doszukiwanie się na stole i ściance najmniejszych znaków, że ktoś jeszcze przy PZPN-ie został. Największa dziura to oczywiście InPost, ale druga stworzyła się po wycofaniu Orlenu, który przecież wcześniej przejął kadrę od Lotosu, a ogółem pozycjonował się przez lata jako wielki mecenas polskiego sportu. Już pal licho te polityczne kwestie, pal licho kontrowersje wokół działań prezesa Obajtka - i wcześniej, nawet przed fuzją obu firm, najpierw Lotos, a potem Orlen konsekwentnie inwestowali w polski sport. A inwestycje w reprezentację Polski były niejako wisienką na tym okazałym torcie - bo zawsze wtedy w reklamie nowych hot-dogów czy promocji paliwowych mógł na nas spojrzeć z plakatu sam Robert Lewandowski - czasem w towarzystwie tak cenionych, lubianych i powszechnie kojarzonych postaci jak Adam Nawałka czy Wojciech Szczęsny.
Według informacji portalu Weszło najbardziej boli właśnie Orlen - to są przepotężne pieniądze, sponsor główny, w dodatku taki, który w naturalny sposób wiązał się z reprezentacją Polski. Wydawał się odporny zarówno na polityczne sztormy, jak i na różne kryzysy wokół PZPN-u - bo przede wszystkim chodziło o cementowanie skojarzenia "reprezentacja - narodowy koncern paliwowy". Zresztą, żaden ewenement, wystarczy spojrzeć na konkurencję Orlenu, choćby węgierski MOL. Ten rozbrat, a raczej rozwód, w dodatku kosztowny dla jednej ze stron, to jedna noga. Druga - InPost. InPost traktowany przez wielu Polaków trochę jako nasze złote dziecko, namacalny dowód na to, że my, Polacy, zawsze znajdziemy w sobie na tyle sprytu, przedsiębiorczości i kreatywności, by ułatwić życie. A co jak co - Paczkomaty ułatwiają życie nie tylko nam w Polsce, ale i coraz szerzej poza granicami państwa.
Zaryzykuję: mimo różnych problemów, choćby z traktowaniem pracowników na samym dole, i Orlen, i InPost to obecnie firmy, które mają lepszy wizerunek niż PZPN. Zresztą, w batalii Rafała Brzoski z Metą głośno dopinguje mu cały naród, szczerze zniesmaczony poczynaniami administratorów Facebooka, ewidentnie ślepych na jedno oko.
I obie te firmy z PZPN-em zerwały. Co więcej, InPost jeszcze dołożył kolejny cios, wiążąc się z Ekstraklasą. To obecne zgrupowanie, któremu towarzyszy swoją drogą dyskusja o powoływaniu zawodników z Ekstraklasy, to trochę Krynica/Karpacz pierwszy rok po zmianie rządów. Patrząc nawet na zainteresowanie medialne, na sposób i ton, w jaki przekazuje się informacje o reprezentacji Polski - trudno nie skojarzyć tego z galą, gdzie nagle w roli Człowieka Roku Daniela Obajtka zastępuje Władysław Kosiniak-Kamysz.
Ten InPost zabierający zabawki i przenoszący się do pokoju kuzyna to taki memiczny dowód, swego rodzaju streszczenie całej sytuacji. "Zależy nam na wizerunku naszej firmy, ale też na wizerunku naszych partnerów". Dlatego zamiast z kolegami z PZPN-u wolimy się pobawić z tymi luzaczkami w pięknych sweterkach spod znaku Ekstraklasy. Ale memy memami, hiperbole hiperbolami - finalnie problem jest realny. Weszło podaje, że dziura budżetowa może sięgnąć 100 milionów złotych - tyle powinien mieć PZPN, ale nie jest w stanie ani wywalczyć nagród za sportowe osiągnięcia nogami piłkarzy reprezentacji Polski, ani zapewnić sobie tych wpływów od sponsorów, byłych czy obecnych.
Na razie moim zdaniem nie ma sensu wzbudzać paniki, szczególnie, że jak wspomniałem - na ściance wciąż występował Robert Lewandowski, a nie ten miły chłopiec z ligi włoskiej, którego być może będziemy w stanie nakłonić do gry w polskich barwach. Podejrzewam, że PZPN dość szybko znajdzie sobie zastępców - pewnie mniejszych, pewnie za mniejsze kwoty, ale tak jak za Biedronkę płynnie wskoczył Lidl, tak i niektórych spośród pozostałych wycofujących się sponsorów uda się jakoś załatać.
Problem jest zupełnie inny. To dopiero początek.
Myślę właśnie o tych reklamach na stacjach, szczególnie w kontekście lat, gdy kadrowicze wyskakiwali z każdej lodówki. Kamil Glik, Kamil Grosicki, Jakub Błaszczykowski, Łukasz Piszczek, Adam Nawałka, Wojciech Szczęsny, Łukasz Fabiański, rany, nawet Michał Pazdan. Jakkolwiek się obejrzałeś po tamtym zespole, po tamtej drużynie, widziałeś postacie jednoznacznie pozytywne - w dodatku stały za nimi też marki klubów, w których występowali na co dzień. Obecnie nawet ci, którzy są powszechnie lubiani - jak Zalewski czy Zieliński, Puchacz albo Kiwior, mają o wiele mniejszą siłę rażenia, niż najmniej znaczący zawodnicy sprzed dekady. Nie chodzi o poziom piłkarski, sukcesy, o reprezentowany klub. Chodzi o całokształt "marki", o to, że w tramwajach nuciło się piosenki o Pazdanie. Teraz nikt raczej nie nuci sobie nowego bangera o Przemysławie Wiśniewskim. Kurczę, nawet ci młodzi, zdolni, bezczelni, utalentowani - Zalewski czy Pietuszewski - do świadomości zwykłego zjadacza chleba wchodzą trochę obyczajową ścieżką, na przykład ogólnopolską dyskusją czy pani piosenkarka z Modelek często odwiedza Porto.
Nie łudzę się, że któryś selekcjoner wjedzie na poziom Nawałki, niemal stworzonego do reklam włoskiej mody i towarzystw ubezpieczeniowych. Ale ta drużyna - moim zdaniem - przestaje być atrakcyjna dla reklamodawców. Kurde bele, ja jestem prosty chłop, jak mi Glikson mówił, że mam zatankować na Lotosie, to nawet będąc w kryzysie nieposiadania auta - kradłem najbliższe i tankowałem do pełna. Gdyby na Orlen kazał mi jechać jego następca w kadrze, Jan Bednarek? No pewnie bym pojechał, bo jestem miły, ale nie wiem, czy ludzie mili dominują w społeczeństwie.
Wbrew pozorom mniejsze znaczenie ma moim zdaniem sama kondycja związku - ale ta właśnie powinna być absolutnie bez zarzutu w momencie, gdy kadra przestaje ciągnąć marketingowy wózek. PZPN ma mnóstwo narzędzi - by wspomnieć choćby o organizacji wszystkich rozgrywek w Polsce, od Pucharu Polski po niższe ligi, by budować produkty niezależne od aktualnej kondycji sportowej i wizerunku poszczególnych kadrowiczów. Potężne bazy danych. Potężne liczby potencjalnych konsumentów w każdej z pierdyliarda klas okręgowych, A-klas i B-klas. Stadion Narodowy z finałem Pucharu Polski, w perspektywie też Superpuchar, z którego można zrobić polskie SuperBowl, dlaczego nie, co nas ogranicza!?
Ba, PZPN sporo nawet robi! Aplikacja, PZPN+, turnieje młodzieżowe jak Copa Kabanos. Natomiast na każde dwa proste kroki przypada jedno pijackie zatoczenie się, zrelacjonowane w każdym istotnym medium. Kto słyszał o Copa Kabanos? A kto słyszał "Barkę" nuconą na legendarnym nagraniu z działaczami PZPN?
Generalnie... Jest mi smutno. Bo wbrew pozorom nie wszystkie te pieniądze wydawano na bieżącą konsumpcję i nie będę tutaj doprecyzowywał, czy chodzi o kategorię wydatków, czy dosłowną konsumpcję czegoś, w tym czegoś mocniejszego. Cios w finanse PZPN-u z jednej strony może niektórych cieszyć - bo oczywiste winy spotkały się z dość zasłużoną karą. Z drugiej jednak są te liczne wydatki, które PZPN ponosi każdego dnia z tytułu pozostawania największym polskim związkiem sportowym. Nie chodzi o żadne ośrodki ze złotymi klamkami w Otwocku - chodzi o setki szeregowych pracowników, trenerów-edukatorów, szkoleniowców z młodzieżówek, skautów, informatyków, analityków - cały ten "deep state", który trzyma polską piłkę w ruchu.
Nie wiem, czy na obecnym zwrocie przez rufę polskiego biznesu stracą ci na samej górze - a na stole zamiast dotychczasowego soku Costa znajdzie się coś tańszego (jeszcze tańszego). Może być tak, jak to bywa w świecie - zabraknie na tych na samym dole, którzy przecież robią najwięcej tej najpotrzebniejszej roboty.
Dlatego od obecnego zgrupowania oczekuję jednego. Żeby nie było już gorzej. Bo się wszyscy wspólnie pośmialiśmy z dziury budżetowej, nasypanych działaczy i antypatycznej kadry, ale zaraz może być tak, że zamiast lokalnych eliminacji młodzieżowych turniejów na wypasionych boiskach dostaniemy wolne wakacje w wyniku cięć wydatków pezetpeenowskich. Żeby nie było, że nie uprzedzałem.
W końcu Krynica i Karpacz nauczyły mnie, jak odczytywać przyszłość z decyzji biznesmenów.